تبلیغات
اندیشه های ژئوپلیتیک - پادشاه عربستان، اختیارات آن و تداوم بحران جانشینی

اندیشه های ژئوپلیتیک

همانطور که نادیده گرفتن تهدیدات ژئوپلیتیک آفت منافع ملی می باشد،امنیتی تلقی نمودن فرصتهای ژئوپلیتیک نیز زیان آفرین است.

پادشاه عربستان و اختیارات آن

عربستان سعودی فاقد قانون اساسی است وحاکمان انها ادعا می کنند که براساس قران وسنت پیامبر حکومت می کنند. اما باگسترش اندایشه دموکراسی و بحران های پی در پی در خلیج فارس وخاورمیانه به خصوص جنگ خلیج فارس و حضور نیروهای غربی جامعه عربستان را دچار چالش نمود، بنابراین ملک فهد جهت جلوگیری از تنش های اجتماعی، در سال 1412 ه.ق (1992میلادی) یک اساس نامه به عنوان قانون اساسی صادر کرد.

متن منتشر شده قانون اساسی دارای 9 فصل و 183اصل است که در سه زمینه ساختار سیاسی (النظام السیاسی: اساس نامه حکومتی)، مجلس شورا(نظام الشورئ: قوانین مجلس شورا) و حکومت های منطقه ای(نظام المناطق: قوانین مناطق ایالتی) قابل تفکیک است و این به معنای پذیرش مبانی و موقعیت  هایی بود که به موجب آن اساسی برای حکومت و تنظیم مشارکت  سیاسی از طریق ایجاد یک شورای مشورتی و حکومت محلی تعیین و مشخص می شد.

براساس اصل 44 قانون  اساسی عربستان دارای سه قوه قضائیه، مجریه و مقننه است. این سه قوه در انجام وظایف خود بر مبنای قوانین، هماهنگی به عمل می آورند و پادشاه مرجع تمامی این قواست.

در زمینه تعریف، روش و ساختار حکومت در قانون آمده است که مملکت عربستان سعودی، دولتی عربی، اسلامی، و دارای استقلال کامل است، دین ان اسلام و قانون اساسی اش قرآن و سنت پیامبر(ص) و زبان رسمی اش عربی و پایتختش ریاض می باشد.

فصل دوم به روش حکومتی اشاره دارد و تاکید بر سلطنتی بودن کشور و موروثی بودنش از طریق پسران عبدالعزیز دارد. ارشدترین پسران خاندان عبدالعزیز باید بر طبق اصول قران و سنت پیامبر(ص) کشور را اداره نمایند. در مورد قوه مجریه، در اول 56 آمده است که پادشاه، ریاست  شورای وزیران را بر عهده دارد و معاونان نخست وزیر، وزیران و افراد در رده وزیر، معاون وزیر و مقامات عالی رتبه توسط پادشاه و با فرمان سلطنتی نصب و عزل می شوند. وزرا و روسای بخش های مستقل، برای وزارتخانه ها (و بخش هایی که تحت نظارت آنها قرار دارد) در قبال نخست وزیر مسئولیت دارند. براساس قانون، پادشاه حق دارد شورای وزیران را منحل کرده و مجددا آن را تشکیل دهد.

همچنین پادشاه، شاهان و سران دول را به حضور می پذیرد و نمایندگان خود در کشورهای دیگر را منصوب میکند. با توجه به اینکه پادشاه، فرمانده کل نیروهای مسلح است براساس قانون، افسران را نصب و آنان را از مناصب خود عزل می کند و در شرایط اضطراری، بسیج عمومی و جنگ اعلام می کند و اگر خطری امنیت پادشاه و تمامیت ارضی آن یا امنیت و منافع مردم را به خطر انداخته یا مانع اقدام های نهادهای حکومتی شود، پادشاه برای مقابله، اقدامات فوری را به عمل آورده و اگر تشخیص دهد که این اقدامات باید ادامه یابد، آنگاه مقرارت لازم در این زمینه را اعمال می کند؛ همچنین پیمان ها، قراردادها، مقررات و امتیازات بین المللی با فرمان سلطنتی تصویب و اصلاح می شوند.

پادشاه همچنین می توتند با فرمان سلطنتی، امتیازات ویژه ای را به ولیعهد واگذار کند و در صورت سفر به خارج از کشور، طی صدور یک حکم سلطنتی، اداره امر کشوری و منافع مردم را براساس آنچه در فرمان فوق آمده به ولیعهد واگذار می کند.

بخش دیگر قانون اساسی به قوه قضائیه اختصاص دارد و اگرچه به استقلال این قوه اشاره دارد، اما متذکر می شود که انتصاب قضات و پایان یافتن وظایفشان به وسیله فرمان سلطنتی صورت می گیرد. دادگاه ها، مقررات شریعت اسلامی را پیرامون موضوعات مختلفی که به آنها عرضه می شود، اعمال می نمایند و این کار بر اساس محتوای کتاب و سنت و نیز احکام صادره توسط حاکم به شرط عدم مغایرت با کتاب و سنت، صورت می گیرد و مسئول اجرای احکام قضایی صادره نیز بر عهده پادشاه و یا هر فرد دیگری که نماینده وی است، می باشد.

با توجه به قدرت پادشاه و موقعیت اش در راس هرم نظام، اکثر توجهات به آن معطوف می گردد، چنانکه بیماری او و احتمال بر سر قدرت بودنش از جمله اخبار مهم داخلی کشور و منطقه محسوب می شود.پیش بینی های وضعیت جنگ قدرت  در دربار و شایعات در مورد کودتا، کناره گیری و سوءقصد پیوسته در جریان است و بنابراین قدرت ها و کشورهای ذی نفع، اطلاعات در این زمینه را به روز کرده اند.مسئله جانشینان احتمالی  و  موضوع حمایت از آنان، از جمله جانبداری نخبگان درباری، شاهزادگان، علمای رسمی برجسته، ارتش و قوای نظامی از ولیعهد یا رقبای وی در شمار مسائل مهم هستند.

مجلس در قانون اساسی

براساس قانون اساسی عربستان، نمایندگان مجلس از سوی پادشاه به نمایندگی برگزیده می شوند. مجلس حالتی کاملا مشورتی و سمبولیک دارد و تصمیم گیرنده اصلی هیات وزیران و در نهایت پادشاه است.

در عربستان پادشاه، حق انحلال مجلس را دارد، با ذکر این نکته که نمایندگان از طریق انتخابات عمومی برگزیده نمی شوند و تمامی اعضای مجلس مشورتی، منصوب پادشاه هستند. نمایندگان انتصابی، حق دخالت در امور داخلی و خارجی را نداشته و در حوزه مصوبات هیات وزیران هم حق اظهار نطر ندارند و علاوه بر آن در بررسی طرح های عمومی توسعه، مطالعه قوانین و معاهدات بین المللی، تفسیر قوانین و بررسی گزارش سالانه دستگاه های دولتی، تنها نظر مشورتی می دهند. در مورد عهد نامه ها و معاهدات بین المللی، متن معاهدات به اطلاع اعضا می رسد و انها حق بررسی  آنرا دارند، اما حق رد یا تصویب ندارند و تنها خود شاه است که ان را امضا می کند.

تعداد نمایندگان در عربستان 120 نفر (2001)است که تمامی انها را شخص شاه عزل و نصب می کند. رئیس، نایب رئیس و دبیر کل را هم شاه عزل و نصب می کند و نمایندگان مجلس پس از انتصاب به تشکیل کمیسیون های تخصصی می پردازند.در قانون اساسی عربستان آمده است که نماینده مجلس از سمت نمایندگی خود در جهت منافع شخصی، حق بهره برداری ندارد و جمع میان عضویت مجلس و مشاغل دولتی غیر ممکن است، مگر با نظر شخص شاه.

روند تصویب قوانین مجلس عربستان به این صورت است که لوایح ابتدا در کمیسیون های مختلف مجلس مطرح و سپس به نظر و تایید مجلس می رسد و برای تصویب به هیات وزیران ابلاغ می گردد. بعد از طرح در هئیت وزیران جهت اظهار نظر، چنانچه بین دولت و مجلس شورا اتفاق نظر حاصل شود، پس از موافقت پادشاه به تصویب نهایی می رسد و در صورت اختلاف رای، پادشاه بنابر صلاحدید خود اقدام می کند.

به طور کلی نظام رژیم سیاسی عربستان سعودی مبتنی بر نظام پادشاهی در قالب قبیله‌ای و با تکیه بر اصول وهابیت است که شخص پادشاه از وفاداری قبایل گوناگون برخوردار بوده و روسای قبایل همواره از دستورات وی اطاعت می‌کنند. جایگاه و نقش پادشاه اصلی‌ترین و تعیین کننده‌ترین کانون قدرت و عنصر موثر ساختار قدرت سیاسی کشور است. و فعالیت احزاب وگروه ها سیاسی ممنوع می باشد.

بحران جانشینی

ریشه معضلات نظام سیاسی و اجتماعی عربستان تا حدود زیادی نشات گرفته از ساختارهای سیاسی فرهنگی و اجتماعی این سیستم است كه در یك نگاه كلی به نظر می­رسد نظام مذكور در نبردی ناامیدانه با این مشكلات ساختاری به سر می­برد كه به شكلی بنیان آن را تحلیل می­برد. این نظام از آغاز پیدایش هیچگاه از یك نظام سیاسی مطلوب و كارآمد برخوردار نبوده است، به همین دلیل این رژیم هیچگاه به نظر کارشناسان رشد سیاسی متناسب با توانایی اقتصادی خود نداشته و پس از چند دهه از ظهور آن همچنان براساس سنتهای قبیله­ای عمل می­نماید. جنگ قدرت ­و نیز دیدگاه­ها و توانمندی­های نه چندان قوی رهبران سعودی هیچ گاه به این دولت اجازه نداده است كه به اصلاح واقعی سیستم سیاسی خود بپردازند. این روند موجب ناكارآمدی وسیع در سیستم سیاسی این كشور شده كه در شرایط بحرانی كنونی منطقه و جهان آثار خود را در زمینه­های مختلف نشان می دهد.(همان) مهمترین چالش كنونی این كشور موضوع جانشینی است كه براساس روند سنتی و قبیله­ای این كشور در شرایط كنونی قرار گرفته و پادشاه و ولیعهد همچون گذشته هر دو در سنینی بالا قرار دارند. در این چارچوب در واقع منازعاتی در خاندان حاکم هست و طرح‌ها و قرائت‌های متفاوتی برای ادامه سیاست حکومتی در عربستان وجود دارد. در این راستا جناح ملک ‌عبدالله که الان حکومت را در دست دارد به عنوان جناح معتدل و اصلاح‌طلب معروف است که اصلاحات مالی، سیاسی و حکومتی، فکری، فرهنگی و حتی دینی نسبت به مسائل مختلف جامعه را مطرح کرده است. بر اساس این اصلاحات، ملك عبدالله مجموعه سیاست‌هایی را چه در تعامل با کشورهای همسایه و چه در تعامل با کشورهای عربی و اسلامی و دنیا برقرار کرده بود.

در این حال شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز که قرار بود به عنون پادشاه آینده عربستان معرفی می شود نماینده مقابل جناح حاکم یعنی نماینده تندروهاست و مدتی نیز در خارج از کشور  و مراکش زندگی می‌کرد. در این حال بازگشت وی به عربستان به نوعی کشمکش قدرت در عربستان از طرف کارشناسان مسائل عربستان توصیف شده است.در این حال سلطان که نماینده جناح بازها در این کشور بود، احیانا می‌توانست یک نوع فشار آمریکایی‌ها و تا حدودی هم پیمانان آمریکا در منطقه بر شخص پادشاه کنونی و پس از او به شمار آید که تا اندازه‌ای سیاست تنش‌زدایی با کشورها و قدرت‌های منطقه‌ای مثل سوریه، قطر و حتی ایران در پیش گرفته بود و اخیرا نیز در انتصاب‌های جدید پسرش را به عنوان رئیس گارد ملی و با درجه وزیر معین کرده است و خیلی از مسائل امور منطقه را هم از دست وزارت خارجه یا امنیت ملی خارج کرده و به پسر دیگر خود عبدالعزیز بن عبدالله داده است. این اقدامات در واقع در چارچوب تقویت جناح کبوترها یا جناح اعتدال و تنش‌زدایی و سعی در آزاد شدن از فشار‌های آمریکایی‌ها ارزیابی می‌شود.

از سویی می­توان گفت که در صورت فوت ولیعهد بیمار عربستان، رقابت بر سر تعیین ولیعهدی به سمتی حرکت خواهد کرد که نایف بن عبدالعزیز که عنوان معاون ولیعهد را دارد و اکنون وزیر کشور است، عملا حکومت را به دست خواهد گرفت. ولی این پایان قصه نخواهد بود، چون هم بندر بن سلطان ادعای ولیعهدی و حتی پادشاهی دارد و علاوه بر این سایر برادران هم احساس می‌کنند که شاید برای این مقام و منصب شایسته هستند و سوم هم اینکه خالد بن سلطان که برادر ناتنی بندر و اکنون معاون وزیر دفاع است و شهرت نظامی خاصی هم دارد هم ادعای ولیعهدی دارد. گذشته از این طلال بن عبدالعزیز هم که برادر ناتنی پادشاه کنونی است اعلام کرده است این انتصاب پادشاه مخالف آیین نامه اصلاحات حکومتی خود پادشاه است. در این حال این چهار گزینه می‌توانند وارد عمل شوند، اما باید گفت که قسمت اصلی را خود پادشاه تعیین کرده است، یعنی اگر اتفاق خاصی برای ولیعهد کنونی بیفتد، روز بعد عملا نایف ولیعهد خواهد بود. کشمکش بین جناح قدرتمند کنونی که سعی می‌کند کشور را به سوی استقرار و ثبات و دوستی با همسایگان ببرد و جناح دیگری که بندر و دیگران هستند که سیاست‌های تنش زایی بالایی دارند، عملا فضای داخلی این کشور را تحت شعاع خود قرار داده و دورنمای قدرت در این کشور را با پرسش هایی مواجه ساخته است. بنابراین در پایان می توان گفت که امروزه موضوع جانشینی در عربستان به عنوان مهمترین رویداد این کشور کانون توجهات داخلی، منطقه ای و بین المللی را به خود متمرکز کرده، و به خصوص با توجه به اتفاقاتی که در کشورهای خاورمیانه که یکی پس از دیگری در حال رخ دادن است، می تواند حامل اتفاقات و رویدادهایی باشد که فضای منطقه را بیش از پیش دگرگون سازد. از سوی دیگر این واقعیت را نمی­توان از نظر دور داشت که مساله جانشینی در حالی به نبردی میان شاهزادگان تبدیل شده است كه بدون وجود حق داوری مردم نمی­توان سرنوشت روشنی برای آینده سیاسی عربستان و دورنمای قدرت در این کشور متصور بود. در حقیقت موقعیت كنونی نتیجه طبیعی زمامداری پی­درپی شاهزادگان بدون كمترین نیاز برای مراجعه به افكار عمومی و یا حتی اقناع آن می­باشد.

نویسندگان

اوکسین ادز معتبرترین و بزرگترین سیستم کسب درآمد وبمسترها
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :