تبلیغات
اندیشه های ژئوپلیتیک - رقابت های ژئوپلیتیک ایران و عربستان و نقش آن در بحران های خاورمیانه و یمن

اندیشه های ژئوپلیتیک

همانطور که نادیده گرفتن تهدیدات ژئوپلیتیک آفت منافع ملی می باشد،امنیتی تلقی نمودن فرصتهای ژئوپلیتیک نیز زیان آفرین است.

رقابت های ژئوپلیتیک ایران و عربستان و نقش آن در بحران های خاورمیانه و یمن

ناحیه گرایی مذهبی ـ زبانی، عمیق ترین شکل ناحیه گرایی است که زمینه ناحیه گرایی سیاسی به شمار می روند. بدین معنا که کشور و حکومت را با چالش مشروعیت مواجه می­کنند. در واقع ناکارآمدی نظام سیاسی در برقراری عدالت جغرافیایی (فضایی/محیطی) و ناکامی در توزیع همسان امکانات و زیرساخت­ها در گستره ملی به واسطه ناهمگونی زبانی و مذهبی ناحیه­گرایان را به این نتیجه می رساند که یگانه راه دست یابی به حقوق و مطالبات ناحیه ای ابراز نارضایتی از رهگذر به کارگیری راه های خشونت آمیز است (حافظ نیا و کاویانی راد،1393: 237). چنین وضعیتی چاشنیِ شکل گیری رقابت های ژئوپلیتیک قدرتهای خاورمیانه و بخصوص ایران و عربستان است، که هم در عرصه داخلی و هم در عرصه منطقه ای، آشوبزدگیِ مخربی را موجب شده است. از دیگر عوامل ایدئولوژی های متضاد، قومیت های پرشمار و... می باشد.

درگیری ایدئولوژیکی ایران و عربستان بعد از انقلاب اسلامی، این دو کشور را رودرروی یکدیگر قرار داد و هر دو کشور از گروه های اسلامی در جهت سیاست گذاری های خارجی خود استفاده کردند، ایران اسلام گرایی انقلابی و عربستان نوبنیادگرایی را به وجود آوردند. این تلاش ها خلیج فارس را به دو اردوگاه شیعه و سنی تبدیل کرد و در نتیجه، اسلام گرایی به نوبنیادگرایی محافظه کار تبدیل شد. در این میان، عربستان سعودی با استفاده از دلارهای نفتی سعی کرد خود را رهبر همه ی جنبش های سنی، حتی جنبش های رادیکالی، مثل حزب اسلامی افغانستان ـ که مخالف ایران بود ـ معرفی کند (ابراهیمی،1389: 132)

نیر از زمان وقوع انقلاب اسلامی ایران و مطرح شدن بحث صدور ارزش‌های انقلابی بحث پیدا كردن راهی برای مقابله با سیاست‌های ایران در منطقه در میان كشورهایی چون عربستان قوت گرفت. عربستانی‌ها ابتدا جنگ عراق را علیه ایران حمایت نموده و سپس به این ایده فكر كردند كه با ترویج سلفی‌گری و شبه نظامی‌گری به نوعی به مقابله با ایران در منطقه بپردازند. عربستانی‌ها از سال‌ها پیش از شكل‌گیری انقلاب اسلامی هسته‌های فعالیت‌های سلفی را فعال كرده بودند اما پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران اقدام به ایجاد تغییر ماهیت در این پدیده و استفاده از آن در برابر ایران كردند (هرمیداس،1393: 11). هم چنین بعد از فروپاشی نظام بعثی در عراق، با شکل گیری عنصر شیعی و تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه و خلیج فارس، ترس کشورهای حوزه خلیج فارس و اقتدارگرایان سنی عرب را برانگیخته است. ریاض به دلیل نفوذ در قبائل سنی عراق و کنترل عشایر مرزنشین این کشور توانسته تا حد زیادی در معادلات این کشور وارد شود و از این طریق، فشار به دولت مرکزی برای اعطای بخشی از قدرت به سنی ها را آغاز کرده است. سیاست خارجی ریاض به طور کلی، جلوگیری از تسلط ایران بر منطقه است و عراق، به صحنه بزنگاه این سیاست تبدیل شده است (ابراهیمی،1389: 132)  امروزه نیز از نشانه های این رقابت ژئوپلیتیک، تنظیم قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل علیه ایران، تضادهای عربستان و سوریه، حمایت از گروه های شورشی سوریه، جنگ سرد امنیتی در حوزه ی بحرین و یمن، (ترابی،1393: 154) موضوع ژئوپلیتیک شیعه، تلاش های چندجانبه به منظور نفوذ در عراق، رقابت ها و دخالت های پرشمار در امورات یمن و... قابل ذکر است. در بعد تحولات سیاسی منطقه‌ای، رقابتی در میان كشورهای منطقه از جمله تركیه، مصر، عربستان و ایران ایجاد شده بود و مساله بهار عربی كه جهان اسلام و منطقه را دستخوش تحولات بسیار كرد نیز بر چاشنی این رقابت افزود. در این میان سوریه، قلب این رقابت را به خود اختصاص داده بود. جبهه تحت رهبری عربستان در منطقه اعتقاد داشتند كه ایران، لبنان، عراق و سوریه یك هلال شیعی را تشكیل داده‌اند و ایران هم از این هلال شیعی برای نفوذ در جهان عرب استفاده كرده است (هرمیداس،1393: 11). چنین برداشت­هایی از رفتارهای ژئوپلیتکِ بازیگرانِ پرشمار در عرصه­ی جغرافیاییِ خاورمیانه، مهیاسازِ زمینه­های شکل­گیری و رشد گروه­های افراطی و شبه نظامی گشته و در برهه­های زمانی به عنوان ابزارِ پیشبردِ اهداف در سیاست خارجی به کار گرفته می شوند.

 از طرفی دیگر یک هم­پیوندی میان مدخلات فرامنطقه ای و کشمکش­های منطقه­ای بروز می نماید و در آن هنگام که رقابت­های ژئوپلیتیکی بین بازیگران منطقه ای افزایش یابد، زمینه برای شکل گیری جلوه هایی از مداخله های قدرت های بزرگ به وجود می آید. در روزهای بعد از بهار عرب، نشانه هایی از رقابت امنیتی و ایدئولوژیک بین ایران و عربستان سعودی ایجاد شده و در چنین شرایطی، زمینه برای افزایش مداخلات منطقه ای از جانب قدرت های فرامنطقه ای نیز مهیا گشته است (ترابی،1390: 156). در رقابت های منطقه ای ایران ـ عربستان می توان جلوه هایی از رقابت ایدئولوژیک و ژئوپلیتیک را مورد ملاحظه قرار داد. فعال سازی متحدین و حمایت از گروه های دست نشانده بخش دیگر از نشانه های رقابت دو کشور در خلیج فارس محسوب می شود. چنین تضادهایی از سال 2006 به بعد گسترش یافت. عراق را می توان به عنوان یکی از حوزه های اصلی رقابت ایران و عربستان سعودی دانست. این گونه رقابت ها به سایر حوزه های جغرافیایی یعنی سوریه، لبنان، بحرین و یمن گسترش یافته است (همان:158).

اما بحران یمن بحران پیچیدۀ یمن ریشه در سیاست، قومیت و قبیله گرایی در این کشور دارد، بحرانی که پتانسیل تزریق تنش بیشتر به روابط دو کشور تولیدکننده بزرگ نفت در خاورمیانه، یعنی ایران و عربستان را دارد. این احتمال هست که بحران یمن این دو رقیب منطقه ای را بیش از پیش رو در روی یکدیگر قرار دهد.

طرف های درگیر در بحران یمن

حوثی ها یا انصارالله

این گروه فعالیت خود را در قالب جنبش جوانان و با نام «جوانان مومن» در سال ۱۹۹۲ میلادی آغاز کرد، گروهی که هدفش را بر دفاع از حقوق شیعیان زیدی که یک پنجم جمعیت یمن را تشکیل می دهند، بنا نهاده بود. این گروه از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۹ میلادی با دولت مرکزی یمن در جنگ و مبارزه بوده است. حوثی ها که اخیرا توانستند صنعا، پایتخت یمن را به کنترل خود در آورند متحد ایران به شمار می روند. حوثی ها توسط ایران آموزش نظامی می بینند و پشتیبانی مالی و تسلیحاتی می شوند. اما حوثی ها می گویند چنین حمایتی را از ایران دریافت نمی کنند. آنان کنترل صنعا و بیشتر نقاط یمن را نتیجه انقلاب ‘تمامی یمنی ها’ می دانند.

عبد ربه منصور هادی، رئیس جمهوری

وی در سال ۲۰۱۲ به این مقام رسید تا یمن را در دوره گذار، به سوی دموکراسی هدایت کند. آقای هادی که در اقامتگاه خود به محاصره حوثی ها در آمده بود، در ماه ژانویه استعفاء داد و پس از آن که به عدن گریخت استعفای خود را منکر شد و از ارتش یمن خواست تا به او وفادار بماند و به او بپیوندد.

علی عبدالله صالح

مردی است که از سال ۱۹۷۸ بر یمن شمالی و از سال ۱۹۹۰ میلادی، پس از اتحاد دو یمن، بر یمن نوین و متحد حکومت می کرد. وی در سال ۲۰۱۱ میلادی، به دنبال بهار عربی و قیام یمنی ها از قدرت کناره گیری کرد اما عملا و تا سال ۲۰۱۲ میلادی بطور نمادین در مقام ریاست جمهوری باقی ماند. کشورهای غربی وی را به سوء استفاده از نفوذ خود و تلاش برای بدست گرفتن دوباره قدرت متهم می کنند.

شاخه القاعده در شبه جزیره عربستان

این شاخه سالیان متمادی فعالترین و خطرناکترین شاخه اسلامگرایان افراطی بوده و به طراحی و حملات به هواپیماها، عربستان سعودی و نیروهای امنیتی یمن دست زده است. این گروه مسئولیت حمله به دفتر مجله طنز شارلی ابدو در پاریس را برعهده گرفت و همچون داعش، ادعا کرد ترتیب دهنده و عامل این حمله بوده است. القاعده بی شک مترصد است تا در صورت فروپاشی ارتش یمن، نقاط بیشتری را در این کشور به کنترل و نفوذ خود درآورد.

شیعیان زیدی

شاخه ای از مذهب شیعه هستند که در ارتفاعات شمال یمن ساکنند. شبه نظامیان حوثی، در واقع فعالترین نماینده جنبش سیاسی این اقلیتِ مذهبی هستند.

سنی ها نیز اغلب در مناطق جنوبی و شرقی این کشور ساکنند. اما برخلاف عراق و سوریه، پیروان این مذهب در مساجد یمن در کنار هم نماز می گزارند و قرن ها در کنار هم در یمن زندگی کرده اند.

بحران یمن و نفت

شروع جنگ داخلی یمن صادرات امن نفت از طریق تنگه باب المندب را تهدید می کند؛ تنگه ای که قابل کشتیرانی است و آبراهی است برای صدور نفت به اروپا، آسیا و آمریکا. در سال ۲۰۱۳ میلادی، روزانه بیش از ۳.۴ میلیون بشکه نفت از طریق این آبراه و تنگه استراتژیک عبور کرده و صادر شده است.

بحران انسانی

ادامه بحران و تنش در یمن، آن هم در فقدان حکومتی مرکزی یا مرکزیتی ضعیف، به توسعه نیافتگی یمن و رنج شهروندان آن دامن خواهد زد. در حال حاضرعربستان سعودی کمک های خود را به یمن، با این پیش فرض که حوثی ها آن را غصب خواهند کرد، متوقف کرده است. بنا بر آمار سازمان ملل متحد، ناآرامی ها و درگیری های پراکنده در یمن، سال گذشته میلادی حدود ۱۰۰ هزار نفر را مجبور به ترک خانه و کاشانه خود کرده است.

 

 

نویسندگان

اوکسین ادز معتبرترین و بزرگترین سیستم کسب درآمد وبمسترها
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :