تبلیغات
اندیشه های ژئوپلیتیک - منطق سیاست خارجی؛ هم­پیوندی ابزارهای ژئوپولیتیک و قواعد روابط بین­الملل

اندیشه های ژئوپلیتیک

همانطور که نادیده گرفتن تهدیدات ژئوپلیتیک آفت منافع ملی می باشد،امنیتی تلقی نمودن فرصتهای ژئوپلیتیک نیز زیان آفرین است.

جهانگیر حیدری؛ دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی

براساس آموزه­های علم میان رشته­ای روابط بین­الملل کشورهای مستقل، سازمان­های بین دولتی، سازمان­های غیر دولتی بین­المللی، سازمان­های مردم نهاد، شرکت­های چند ملیتی، مؤسسات بازرگانی و... از عوامل و بازیگران مؤثر در فرایند سیاست خارجی و کنش­های دیپلماتیکِ دستگاه­های دیپلماسی کشورها به حساب می­آیند. با پذیرش نقش این گروه­ها و بازیگران، تغییراتی اساسی در ماهیت دستگاه­های دیپلماسی و کنش­های دیپلماتیک شکل گرفته است. این تغییرات به صورت بروز دیپلماسی دولت ـ شرکت،  دیپلماسی شرکت ـ شرکت، قلمداد کنش­گران شرکت­ها به مثابه دیپلمات، کنش­های دیپلماتیک میانجی­گرانه­ی سازمان ملل، سازمان­های مردم نهاد، فعالیت­های حقوق بشری و زیست محیطی و... نمود پیدا کرده است. به عنوان مثال نقش سازمان­های منطقه­ای افریقا در سیرالئون، جمهوری دموکراتیک کنگو، لیبریا و... قابل تأمل است. نیز نقش اتحادیه عرب در پایان دادن به منازعه­ی 15 ساله­ی لبنان از این دست است. اخیراً نیز نقش سازمان ملل و شورای امنیت در تقابل با نظام بعثی عراق و اعمال تحریم­های اقتصادی کمرشکن نقش این سازمان در تأثیرگذاری بر سیاست خارجی کشورها به خوبی نمایان ساخت. در سوریه نیز سازمان ملل و شورای امنیت وارد عمل شدند. در اینجا پیوند ژئوپولیتیک و سازمان ملل در یک عرصه­ی جغرافیایی و در ارتباط سیاست خارجی کشورها به نمایش گذاشته شد. پیوند ژئوپولیتیک سوریه با روسیه و از طرفی پیوند روسیه با سازمان ملل و شورای امنیت در تقابل هم قرار گرفتند، در نهایت پیوند ژئوپولیتیک و پیوند روسیه با سازمان ملل و شورای امنیت مانع از تصویت قطعنامه­های تنبیهی بر علیه بشار اسد شد. در آخر نقش تحریم­های سازمان ملل متحد در تضعیف بنیه­ی اقتصادی ایران و ارتباط آن با موضع­گیری­های سیاست خارجی این کشور قابل تأمل است.

امروزه سیاست­خارجی کشورها متأثر از نقشی از است که تصمیم­گرندگان سیاست­خارجیِ آنها برای خود قائلند و در تعامل با بازیگران متفاوت داخلی و خارجی شکل می­گیرد. بازیگران خارجی صرفاً کشورها نیستند، بلکه اتحادیه­ها، سازمان­های و نهادهای پرشماری در تسهیل یا دشواری کشورها در عرصه­ی سیاست خارجی نقش آفرینند. نادیده گرفتن این بازیگران، در شکست سیاست خارجی یک کشور همان اندازه تاثیر می گذارند که واقعیت­های جغرافیایی و ژئوپولیتیک تأثیر می گذارند.

ژئوپولیتیک نقش تعیین‌کننده‌ای در راهبرد­های سیاست خارجی به‌ویژه در بعد منطقه­ای دولت­ها دارد. . بررسی سیاست‌گذاری و اجرای سیاست خارجی در هر کشوری برگرفته از موقعیت و قابلیت­هایش در بعد منطقه­ای و جهانی است. منظور از سیاست خارجی هر کشور بنیاد­هایی است که بر پایه قانون اساسی و مبانی نظری و عملی یک نظام سیاسی در یک کشور بناشده‌اند که تعیین‌کننده مناسبات آن با دیگر کشورها است. سیاست خارجی کشورها تحت تاثیر مجموعه بسیار پیچیده­ای از عوامل و متغیرها شکل می­گیرد که با یکدیگر اندرکنش دارند. با این توضیح که تصور کلی تصمیم­گیرندگان عرصه سیاست خارجی از سیاست بین­المللی و درک و برداشت آنان از منافع ملی و قدرت ملی، نقش تعیین­کننده­ای در جهت­گیری­های کلان آنان دارد. اما یکی از عواملی که تحت هر شرایط و اصولی، سیاست خارجی یک کشور را تحت­الشعاع قرار می­دهد، جغرافیا است (مجتهد زاده، 1379: 61). جغرافیا و به­ویژه واقعیت­های ژئوپولیتیک یک کشور، بسیاری از اندیشه­ها، سیاست‌گذاری‌ها و راه­حل­ها را بر مسئولان آن کشور تحمیل می­کند و بعضا فراتر از اصول و انتزاعیات عمل می­کند. بر این پایه، سیاست خارجی و عملکرد دولت­ها برگرفته و متأثر از محیط ژئوپولیتیک است، و تعاملات پرشمار سیاست بین­الملل هم در چارچوب مجموعه­ای از رفتارهای مکانی و زمانی دولت­ها در نظام بین­الملل تبیین می­شود. ولی میزان نقش­آفرینی دولت­ها در عرصه و صحنه منطقه­ای و جهانی و محیط بین­الملل وابسته به درک واقعیت­های ژئوپولیتیک با توجه به شرایط زمانی است.

بنابراین عامل جغرافیا به گونه­ای خود را به نظام­های سیاسی تحمیل می­کند و در اغلب موارد داده­های سیاست خارجی دولت­ها را تحت تاثیر قرار می­دهد (قوام،1388: 92). و عدم شناخت و بی توجهی نسبت به هرگونه بعد عینی، منطقی و علمی میان اندیشه ها و سیستم­های داخلی با محیط بیرونی در زمینه توسعه ممکن است به مانعی در قبال پیشرفت تکاملی در روابط بین الملل مبدل شود (نصری مشکینی،1379: 87). حال اگر تعادل و توازنی در استفاده از ابزارهای ژئوپولیتیک و اصول و قواعد حاکم بر روابط بین­الملل در نظام بین­الملل در عرصه­ی سیاست خارجی وجود نداشته باشد، کنشگر با انسداد و انزوا مواجه می­گردد. چرا آنجا از ابزار ژئوپولیتیک استفاده می­نماید قواعد و اصول روابط بین­الملل بر علیه او به کار برده می­شود و آنجا که در قالب اصول و روابط دست به کنش می­زند، واقعیت­های ژئوپولیتیک بر سر راه آن قرار گرفته و شرایط نفوذش را به چالش می­کشند. این گزاره در مورد کشورهایی که در ساختار قدرت جهانی جایگاه چندانی ندارند و به عبارتی نه ابرقدرتند، نه قدرت بزرک و نه شرایط قدرت بلافصل منطقه­ای بودن آنها احراز شده است بیشتر کارساز است و به کار گرفته می شود.

بنابراین در قضیه قطع رابطه­ی کشورهایی چند با ایران، باید گفت که این بازیگران هرچند از وزن ژئوپولیتیک چندانی برخوردار نیستند اما در نظام بین­الملل به عنوان یک کشور مستقل شناخته شده­اند و در اتحادیه­های منطقه­ای و بین­المللی عضوی از اعضاء به حساب می­آیند و از پتانسیل چالش آفرینی برای سیاست خارجی ایران و هزینه بر نمودن این فرایند برخوردارند. نادیده گرفتن این اصل موجب به خطر افتادن منافع ملی می گردد.

نویسندگان

اوکسین ادز معتبرترین و بزرگترین سیستم کسب درآمد وبمسترها
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :