تبلیغات
اندیشه های ژئوپلیتیک - تَب نظام سیاسی مستقر در ایران (قسمت اول)

اندیشه های ژئوپلیتیک

همانطور که نادیده گرفتن تهدیدات ژئوپلیتیک آفت منافع ملی می باشد،امنیتی تلقی نمودن فرصتهای ژئوپلیتیک نیز زیان آفرین است.

در پی بروز ناآرامی و تظاهراتی زنجیره ای در شهرهای مختلف ایران، صاحبنظران دارای جایگاه مقام و منصب در نظام سیاسی جمهوری اسلامی، علل بروز چنین وضعیتی را به عوامل خارجی و دشمنان از جمله عربستان، آمریکا و... منتسب نمودند. در ادامه نیز تظاهرات کنندگان را فرصت طلب و عامل بیگانه و... به حساب می آورند. در اقدامی دیگر سازماندهی تظاهرات مدافع نظام عاملی به منظور مهار ناآرامی ها تجویز شد، که می توانست رقابت بین تحول خواهان و تظاهرات کنند و مخالفان را در کف خیابان ها هرچه بیشتر تعمیق کند. در این تحلیل نظام سیاسی به فردی تشبیه شده است که دارای تب است. این تب می توانند دلایل خارجی داشته باشد و یا به اندام و جوارح خود فرد و کارکرد آن اعضاء و جوارح مرتبط باشد. اعضاء و جوارح را ابعاد اقتصادی، سیاسی، امنیتی، اجتماعی و فرهنگی، مدیریت سیاسی اقوام و اقلیت ها، نوع نظام سیاسی ـ اداری (که کاملاً متمرکز است)، تقسیمات کشوری، قطبی سازی جامعه از طرف تندروهای طرفین درگیر در کسب قدرت، گشایش یا تنگنای فضای سیاسی و... در نظر گرفته شده است.

شناخت بیماری و علل تب در نظام سیاسی مستقر در ایران، مقدمه ی درمان وضعیت آن است. در این تحلیل با توجه به اینکه عوامل اقتصادی شعار اساسی و مطالبه ی اساسی تظاهرات کنندگان بوده است، در مرحله ی اول مورد بررسی قرار می گیرد.

بانک جهانی نرخ تورم ایران در سال 2014 میلادی، 17.2 درصد اعلام کرده است (پس از کشورهای مالاوی و بلاروس). این در حالی است که ایران با تورم 39.3 درصدی در سال 2013 میلادی رتبه دوم جهان را به خود اختصاص داده بود. همچنین براساس گزارش سازمان مدیریت صنعتی وضعیت ایران در شاخصی همچون فضای کسب و کار از 189 کشور رتبه 130، رونق اقتصادی از 142 کشور رتبه 107، نوآوری جهانی از 143 کشور رتبه 120، و آزادی اقتصادی از 177 کشور رتبه 173 داشته است.

از طرفی دیگر ریسک سرمایه گذاری در ایران در سال 1385، در میان بیش از 100 کشور جهان رتبه ی 96 و در میان 13 کشور خاورمیانه در رتبه آخر قرار دارد. به نظر می رسد یکی از عوامل اصلی و تأثیرگذار بر بالا بودن ریسک سرمایه گذاری در ایران، اندرکنش های این کشور و آمریکا باشد. بعنوان مثال طبق نظرسنجی سال 2015 گالوپ، از نگاه آمریکایی ها روسیه با 18 درصد آرا، کره شمالی با 15 درصد، چین با 12 درصد و ایران با 9 درصد، بزرگترین دشمن ایالات متحده محسوب می شوند. از طرفی دیگر احساسات ضد آمریکایی در بین حاکمان سیاسی کشورهایی چون ایران، ونزوئلا، زیمباوه در دهه اول قرن 21 ادامه دارد.

از نظر آزادی اقتصادی (که حاکی از آن است که فعالیت های اقتصادی تا چه اندازه می توانند از دخالت دولت به دور باشند)، کشور عمان در سال 2017 در منطقه در رتبه ی اول قرار داشته است (در بین 141 کشور دارای رتبه 18 بوده است) اما جایگاه ایران چندان قابل توجه نبوده است. طبق گزارش های مؤسسه هریتیج از شاخص آزادی اقتصادی در ایران، از مهمترین دلایل در پایین بودن رتبه ایران در شاخص آزادی اقتصادی پیچیدگی ها و هزینه های فرآیندهای کسب و کار است. تعدد بالای مراحل پیش نیاز و پیچیدگی های آن در کنار سطح هزینه ها خود بعنوان مانعی مهم برای رقابت فعالان اقتصادی و مهمتر از آن آزادی اقتصادی به شمار می رود. امتیاز کشور در شاخص آزادی اقتصادی در سال 2010 و پیش از تشدید تحریم های جدید 26.6 بود که این امتیاز در سال 2013 به 6.05 کاهش یافته است. رتبه ی ایران نیز با 16 پله نزول از 111 به 127 رسیده است. در شاخص آزادی اقتصادی متوسط نمره ی ایران در سال 2013 معادل 2.43 است که با این احتساب جایگاه کشور تنها 6 رتبه با پایین ترین کشور دنیا فاصله دارد (رتبه 168 از 174 کشور). به عبارت دیگر در این شاخص کشور ایران در گروه کشورهای دارای «اقتصاد پس رانده» قرار دارد.

نیز از سال 2011 به بعد رتبه ایران در شاخص تجارت فرامرزی به شدت بالا رفته است. بطوریکه، با 22 پله سقوط از رتبه 131 در سال 2011 به رتبه 153 در سال 2014 رسیده است. این مسأله ناشی از عدم توجه کافی به بهبود فرآیندهای صادرات و واردات است.

همچنین ایران در شاخص توانمندسازی تجاری در سال 2016 از میان 136 کشور، رتبه ی 132 کسب کرده است. در حالی که در سال 2014 از بین 130 کشور رتبه ی آخر (یعنی 130) را داشته است. از نظر شاخص رقابت پذیری جهانی نیز در منطقه ی خاورمیانه قطر با رتبه 17 ام جهانی در جایگاه نخست قرار دارد که پس از آن کشورهای عربستان با رتبه جهانی 21، امارات با رتبه ی جهانی 25، عمان با رتبه ی جهانی 34، کویت با رتبه جهانی 35، بحرین با رتبه جهانی 37، اردن با رتبه جهانی 65 و ایران با رتبه جهانی 69 قرار دارند.

ایران رتبه ی نخست در رده بندی جهانی پولشویی دارد. براساس تحقیقات موسسه تحقیقاتی بین المللی بازل، در ریسک پولشویی و فساد مالی ایران در رتبه ی اول قرار دارد و بعد از ایران کشورهایی همچون افغانستان، تاجیکستان، گینه بیسائو، مالی، موزامبیک، اوگاندا، سوازیلند، میانمار و... قرار دارند.

ایران رتبه ی نخست فرار مغزها در بین 91 کشور (براساس صندوق بین المللی پول) دارد. این در صورتی است که کشوری که سرمایه و مغز در آن احساس امنیت نکند، هیچ وقت به توسعه نمی رسد. در حالی که سالانه 150 هزار متخصص از کشور مهاجرت می کنند، نگاهی به عدد اعلام شده در خصوص خسارت ایران از محل باز نگشتن این افراد، نشان می دهد که سالانه معادل نیمی از تولید ناخالص داخلی با فرار مغزها می پَرَد. همانطور که ذکر شد براساس گزارش 2009 صندوق بین المللی پول، ایران رتبه اول را در آمار مهاجرت نخبگان از میان 91 کشور در حال توسعه یا توسعه نیافته کسب کرده است. صندوق بین المللی پول در این مورد گزارش داده است که سالانه حدود 180 هزار ایرانی تحصیلکرده به امید زندگی و یافتن موقعیت های شغلی بهتر از کشور خارج می شوند. این صندوق بین المللی در گزارش خود می افزاید که رقم خروج حدود 180 هزار نخبه تحصیلکرده از ایران، به معنی خروج سالانه 50 میلیارد دلار ارز از کشور است. طبق این آمار، هم اکنون بیش از 250 هزار مهندس و پزشک ایرانی، و بیش از 170 هزار ایرانی با تحصیلات عالیه در آمریکا زندگی می کنند و طبق آمار رسمی اداره گذرنامه، در سال 1387 روزانه 3 نفر با مدرک دکترا، 15 نفر با مدرک کارشناسی ارشد و 5475 نفر با مدرک کارشناسی از کشور مهاجرت می کنند.

از طرفی دیگر ایران کشوری وابسته به نفت است. درآمد صادرات نفت ایران و اسباب بازی چین در سال 2015 قابل توجه است. در این سال چین میزان 42.740 میلیارد دلار صادرات اسباب بازی داشته است در حالی که صادرات نفت ایران به میزان 27.308 میلیارد دلار بوده است... کشورهایی که از منابع نفت و گاز غنی برخوردار نیستند، با تکیه بر زیر ساخت های کشور خود و با رقابتی کردن صنعت و خدمات در کشورشان جای خالی منابع فسیلی را به خوبی پر می کنند، کاری که ایران هنوز موفق به انجام آن نشده است اما کشورهایی مثل چین (به مثال اسباب بازی دقت شود) و ترکیه به خوبی از عهده ی چنین کاری برآمده اند.

یکی دیگر از حوزه های اقتصادی و اشتغال زا، توریسم می باشد. ایران به لحاظ جاذبه های گردشگری، تنوع گردشگری و تنوع صنایع دستی به ترتیب جزء 10، 5 و 3 کشور اول جهان است. اما در مقایسه با ترکیه ای که از چنین ظرفیتی برخوردار نیست، از این توانایی بالقوه، به خوبی بهره برداری نشده است. به صورتی که در صنعت گردشگری در میان 180 کشور رتبه ی 36 ام می باشد. در مقایسه با ترکیه نیز باید گفت که این کشور در سال 2014 حدود 41 میلیون و 400 هزار گردشگر خارجی از ترکیه دیدن کردند که از مجموع 34.3 میلیارد دلار درآمد حاصله از ورود این گردشگران بوده است در حالی که طبق آخرین آمار اعلام شده از سوی رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشورمان، درآمد ایران از ورود گردشگران خارجی در همین سال، 6.5 میلیارد دلار بوده است.

علاوه بر عوامل و شاخص های فوق، بیکاری، فساد اقتصادی و اختلاس و رشوه، قاچاق، پیچیدگی نظام اداری و بوروکراتیک کشور و تأثیر آن بر روند اقتصاد و فعالیت های اقتصادی، ورود کنشگران اقتصادی با ماهیت غیراقتصادی، عدم شفافیت مالی، کمک های خارجی و... نیز در این سیستم اقتصادی باید بررسی گردد.

 حال با توجه به موارد پیش گفته نباید اذعان داشت که دست کم در بُعد اقتصادی، علت تب نظام سیاسی مستقر در ایران داخلی است و این فهم مقدمه ی درمان است؟ و از طرفی این علل داخلی در ابعاد مختلف هستند که فراخوان مداخله ی خارجی چه در قالب اقدامات عملی و چه در قالب موضع گیری های کلامی می شود.

نویسندگان

اوکسین ادز معتبرترین و بزرگترین سیستم کسب درآمد وبمسترها
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :